Opublikowano . Autor: Samuel Pilichowski

Twierdzy Kołobrzeg nie obejdziesz dookoła, bo jej już nie ma. Pod koniec XIX wieku miasto przestało być twierdzą, a większość wałów i bastionów rozebrano. Została niepełna układanka z obiektów pochodzących z różnych okresów rozbudowy. Każdy ma inną historię.

Za najciekawsze uważam dwa: Kamienny Szaniec przy plaży wschodniej i Redutę Morast na Wyspie Solnej. Pierwszy już w 1887 roku zamieniono na miejsce wypoczynku. Drugi w 1945 roku był jednym z najdłużej bronionych punktów miasta. Dzieli je około 2,3 km w linii prostej, a między nimi płynie Parsęta.

Ceglana brama Reduty Morast na Wyspie Solnej w Kołobrzegu
Brama Reduty Morast na Wyspie Solnej. Fot. Zala, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

W skrócie

  • Kamienny Szaniec zbudowano w latach 1832-1836 nad brzegiem morza. Nazwę zawdzięcza wałowi z głazów od strony morza.
  • Reduta Morast powstała w latach 1770-1774 na Wyspie Solnej. W walkach o miasto w 1945 roku była jednym z najdłużej bronionych bastionów.
  • Fort Wilczy z lat 1806-1807 przechodził podczas oblężenia w 1807 roku z rąk do rąk. Od 1925 roku jest amfiteatrem.
  • Miejski Szlak Fortyfikacji łączy te miejsca z basztami i bramą. Ma 12 km.

Dlaczego z twierdzy zostały tylko fragmenty?

Według miejskiego folderu „Miejski Szlak Fortyfikacji” nowożytne umocnienia zastąpiły średniowieczne mury pod koniec XVII wieku. Później przebudowywano je w kolejnych okresach istnienia twierdzy. W zachowanych obiektach rozpoznasz szkołę niderlandzką, szwedzką, francuską i pruską.

W latach 1832-1836 powstały Kamienny Szaniec i Reduta Solna. W tym samym okresie zmodernizowano Fort Wilczy, Fort Ujście i Redutę Morast. U schyłku XIX wieku twierdzę zlikwidowano. Większość umocnień rozebrano, a część wykorzystano przy zakładaniu parków.

Czytaj także: Historia Kołobrzegu po miejscach. Przewodnik spacerem od średniowiecza do 1945 roku

Kamienny Szaniec miał bronić portu, a został miejscem wypoczynku

Kamienny Szaniec zbudowano nad brzegiem morza w latach 1832-1836, by osłaniał wschodnie rubieże twierdzy i port. Miał kształt dużego redanu, mówiąc najprościej: wysuniętego klina. Składał się z wałów ziemnych z kazamatami oraz fosy. Od strony morza chronił go wał z głazów, któremu zawdzięcza nazwę.

Mur z kamieni Kamiennego Szańca w Kołobrzegu z ogródkiem lokalu
Kamienny mur Kamiennego Szańca, nad nim ogródek lokalu. Fot. Zala, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

W 1887 roku szaniec przystosowano do wypoczynku i gastronomii. W przedwojennym kurorcie należał do najmodniejszych miejsc wśród kuracjuszy. Fortyfikacja wojskowa skończyła jako ogródek dla gości uzdrowiska.

Zniszczenia wojenne i późniejsze zaniedbania doprowadziły do częściowej rozbiórki obiektu. W 1972 roku zaczęto wywozić głazy na budowę Portu Północnego w Gdańsku. Szkopuł w tym, że właśnie tym kamieniom szaniec zawdzięczał nazwę. Dziś pozostałości są zabezpieczone, a na terenie szańca działa lokal gastronomiczny.

Kamienny Szaniec w Kołobrzegu widziany od strony plaży wschodniej
Kamienny Szaniec od strony plaży. Fot. Zala, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Fort Wilczy w 1807 roku przechodził z rąk do rąk

Tuż obok szańca stał Fort Wilczy. Budowano go w latach 1806-1807, gdy pod Kołobrzeg podchodzili Francuzi. Miał kształt trójramiennej gwiazdy. Otaczały go trzymetrowy wał i suche rowy z palisadą.

Najcięższe walki toczyły się tu w maju i czerwcu 1807 roku, gdy fort atakowały oddziały 1. Pułku Piechoty pod dowództwem księcia pułkownika Antoniego Sułkowskiego oraz oddziały francuskie, włoskie, wirtemberskie i saskie. Fort wielokrotnie przechodził z rąk do rąk. W latach 1832-1836 go zmodernizowano, a w 1925 roku przebudowano na amfiteatr. W sezonie odbywają się tu koncerty.

Reduta Morast należała do najdłużej bronionych punktów w 1945 roku

Ile czasu dzieli daty 1774 i 1945? Ponad półtora wieku. W ostatniej bitwie o miasto reduta należała do najdłużej bronionych punktów. Stoi na Wyspie Solnej, w widłach Parsęty i Kanału Drzewnego, a razem z Fortem Ujście była kluczowym punktem obrony portu i ujścia rzeki.

Morast znaczy po niemiecku „bagno”, stąd polska nazwa Reduta Bagienna. W XIX wieku nazwano ją też Redutą Schilla, na cześć Ferdinanda von Schilla, jednego z obrońców Kołobrzegu z 1807 roku. Ma kształt pięcioboku. Składa się z wału ziemnego, ceglanego muru i czterech budynków.

Ziemny wał Reduty Morast z widokiem na port jachtowy w Kołobrzegu
Wał Reduty Morast, w tle port jachtowy. Fot. Zala, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

W 1945 roku reduty bronili niemieccy marynarze, a zdobyli ją żołnierze batalionu szkolnego 6. Dywizji Piechoty. Po wojnie zasypano fosę od strony miasta. Przez wiele lat obiekt był w posiadaniu klubu żeglarskiego Joseph Conrad. Według folderu dziś jest w posiadaniu Zarządu Portu Morskiego w Kołobrzegu.

Nie znalazłem aktualnych, oficjalnych godzin zwiedzania wnętrza reduty. Zdjęcia z wiosny 2025 roku pokazują otwarty dziedziniec ze ścieżkami. Tyle że zdjęcia nie potwierdzają godzin otwarcia, więc przed wizytą sprawdź zasady wejścia. Z wału widać port jachtowy, a o rejsach z kołobrzeskiego portu pisała Kawa Kołobrzeska.

Reduta Solna i Fort Ujście broniły portu

Reduta Solna powstała w latach 1832-1836 jako część obrony portu. Ma kształt lunety z zamkniętą szyją. Główna budowla stoi na planie dwóch stykających się kół, mniejszego i większego. Zachowała się w bardzo dobrym stanie, a jej gospodarzem jest Związek Harcerstwa Polskiego.

Ceglana budowla Reduty Solnej w Kołobrzegu na planie koła
Reduta Solna, okrągła część ceglanej budowli. Fot. Zala, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Fort Ujście powstał w latach 1770-1774 na prawym brzegu Parsęty, a od 1899 roku stała na nim latarnia morska. W 1945 roku był ostatnim niemieckim punktem obrony twierdzy. Po wojnie na jego rotundzie postawiono nową, ceglaną latarnię morską. Fort możesz zwiedzać.

Gdzie znajdziesz pozostałości twierdzy i kiedy powstały?

ObiektZ kiedyGdzieCo dziś
Reduta Morast (Bagienna)1770-1774, modernizacja 1832-1836Wyspa Solna, przy porcie jachtowymZarząd Portu Morskiego
Fort Ujście1770-1774, modernizacja 1832-1836prawy brzeg Parsęty, pod latarniąudostępniony do zwiedzania, latarnia na rotundzie
Fort Wilczy1806-1807, modernizacja 1832-1836wschodnia część miastaamfiteatr od 1925 r.
Kamienny Szaniec1832-1836plaża wschodnia, obok Fortu Wilczegozabezpieczone ruiny i lokal gastronomiczny
Reduta Solna1832-1836port, obok Skansenu MorskiegoZHP

Wszystkie te miejsca łączy Miejski Szlak Fortyfikacji o długości 12 km. Prowadzi też do Baszty Lontowej i Bramy Radzikowskiej, kolejnych części tej niepełnej układanki. Folder z opisem szlaku znajdziesz na stronie kolobrzeg.eu.

Nie musisz przejść całego szlaku w jedno popołudnie

Cały szlak naraz, poza sezonem? Niekoniecznie. Kamienny Szaniec i Fort Wilczy połącz w jeden spacer plażą, a Redutę Morast, Redutę Solną i Skansen Morski w drugi, przy porcie. Nad morzem wieje, więc na drogę weź kawę w kubku termicznym.

Z okolic Skansenu Morskiego do kawiarni Colbergcoffee przy ul. Stanisława Dubois 21A jest około kilometra w linii prostej. Twierdzy już nie ma i tej układanki nikt nie złoży. Na popołudnie wystarczą jednak dwa kawałki i jedna kawa.

bar kawiarni Colbergcoffee przy ul. Dubois 21A w Kołobrzegu

Jak dojechać

Odwiedź naszą kawiarnię i sklep w Kołobrzegu

ul. Stanisława Dubois 21A, zabytkowe centrum. Kawa z naszej palarni, matcha i akcesoria do parzenia na miejscu. Codziennie 8:30-19:00.

Colbergcoffee Palarnia Kawy★ 4,9 (2030)Centrum

Wyznacz trasę →

Twierdza Kołobrzeg: najczęstsze pytania

Gdzie jest Kamienny Szaniec w Kołobrzegu?

Szukaj go nad brzegiem morza we wschodniej części miasta. Punktem orientacyjnym jest sąsiedni Fort Wilczy, w którym od 1925 roku działa amfiteatr.

Skąd pochodzi nazwa Kamienny Szaniec?

Od wału z głazów osłaniającego szaniec od morza. W 1972 roku zaczęto wywozić te głazy na budowę Portu Północnego w Gdańsku.

Kiedy powstała Reduta Morast?

Budowa przypada na lata 1770-1774, a modernizacja na lata 1832-1836. Reduta wraz z Fortem Ujście chroniła port i ujście Parsęty.

Reduta Morast, Bagienna i Schilla: czy to ten sam obiekt?

Tak. Morast znaczy po niemiecku „bagno”, stąd nazwa Reduta Bagienna. Nazwę Reduta Schilla nadano jej w XIX wieku na cześć Ferdinanda von Schilla, jednego z obrońców Kołobrzegu z 1807 roku.

Jakie fortyfikacje zachowały się w Kołobrzegu?

Między innymi Reduta Morast, Fort Ujście pod latarnią, Fort Wilczy, Kamienny Szaniec, Reduta Solna i Brama Radzikowska. Pozostałości średniowiecznych murów to Baszta Lontowa i ruiny Baszty Więziennej.

Ile kilometrów ma Miejski Szlak Fortyfikacji w Kołobrzegu i jak jest oznaczony?

Według miejskiego folderu proponowana trasa ma 12 km. Część jej przebiegu wskazują tabliczki kierunkowe przy nazwach ulic.

AutorSamuel Pilichowski